RTÜK’ten Ebeveynlere Rehber: Çocuklarda Siber Zorbalığın Erken İşaretleri

Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından hazırlanan ve kamuoyuyla paylaşılan “Zorbalık Davranışlarını Tanıma Ebeveyn Rehberi”, çocuklarda görülebilecek risk sinyallerine ve ailelerin nasıl hareket etmesi gerektiğine ışık tutuyor. RTÜK’ün, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Batman Üniversitesi ve Selçuk Üniversitesi iş birliğiyle yürüttüğü “Siber Zorbalığa Karşı Dayanıklılık ve Empati Odaklı Yaklaşım” projesi kapsamında hazırlanan rehberde özellikle dijital ortamda ortaya çıkan zorbalık davranışlarının erken fark edilmesinin önemi vurgulanıyor.

Alarm veren davranışlar

Rehberde, siber zorbalığın çoğu zaman kırıcı ve aşağılayıcı ifadelerle başladığı belirtiliyor. Küçümseyici sözler, alaycı tavırlar, emredici bir dil kullanımı ya da lakap takma gibi davranışların karşı tarafta incinmişlik ve dışlanma duygusu oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.

Empati eksikliği de önemli bir gösterge olarak öne çıkıyor. “Hak etti”, “Şakaydı” veya “Herkes yapıyor” gibi söylemlerle davranışın sıradanlaştırılması; karşı tarafın duygularını anlayamama ve yapılanın sonuçlarını kavrayamama durumuyla ilişkilendiriliyor.

Fiziksel, duygusal ya da sosyal açıdan daha kırılgan görülen kişilerin hedef alınmasının zorbalığın temel unsurlarından biri olduğu ifade ediliyor. Bu eğilimin çoğu zaman onaylanma isteği, güç kazanma arzusu ya da özgüven eksikliğini telafi etme çabasından kaynaklanabileceği belirtiliyor.

Ayrıca öfkenin hakaret veya tehdit yoluyla dışa vurulması, kurallara uymakta zorlanma, yapılan uyarıları dikkate almama ve sorumluluktan kaçınma gibi tutumların da risk işareti sayılabileceği aktarılıyor. Uygulanan yaptırımlar karşısında pişmanlık yerine öfke gösterilmesinin, davranışın tekrarlanma ihtimalini artırabileceğine dikkat çekiliyor.

Dijital ortama özgü işaretler

Dijital dünyaya özgü riskler arasında cihazları saklama eğilimi, sahte hesaplar açma, takma isim kullanma, başkalarına ait içerikleri küçük düşürme amacıyla paylaşma gibi davranışlar yer alıyor. Ayrıca sosyal medyada yayılan tehlikeli akımların eleştirel değerlendirme yapılmadan taklit edilmesinin hem fiziksel hem psikolojik zarar doğurabileceği ifade ediliyor.

Bununla birlikte rehberde, tek bir davranışın kesin olarak zorbalık anlamına gelmeyeceği, ancak birden fazla belirtinin bir arada görülmesi halinde sürecin dikkatle izlenmesi gerektiği vurgulanıyor.

Ailelere öneriler

Rehberde ebeveynlerin çocuklarını yargılamadan ve sözlerini kesmeden dinlemesi gerektiği belirtiliyor. Çocuğun duygu ve düşüncelerinin önemsendiğini hissetmesi, yaşadıklarını veya yaşattıklarını gizleme eğilimini azaltabiliyor. “Neden yaptın?” gibi suçlayıcı sorular yerine, durumu anlamaya yönelik bir iletişim dili öneriliyor.

Empati becerisinin geliştirilmesi, zorbalığın önlenmesinde temel unsur olarak gösteriliyor. Ailelerin dijital ortamda da rol model olduklarını unutmamaları, çevrim içi dilin gerçek hayattaki kadar etkili ve incitici olabileceğini çocuklarına anlatmaları gerektiği ifade ediliyor. Yaşa uygun ekran süresi belirlenmesi ve ebeveyn denetim araçlarının kullanılması da tavsiyeler arasında yer alıyor.

Zorbalık davranışı tespit edildiğinde, çocuğa bu davranışın sonuçlarının fark ettirilmesi ve ölçülü, tutarlı yaptırımlar uygulanması öneriliyor. Amaç cezalandırmak değil, sorumluluk bilinci kazandırmak olarak tanımlanıyor. Okulla iş birliği yapılması, çocukların ekran dışı sosyal faaliyetlere yönlendirilmesi ve dijital güvenlik ile kişisel veri bilincinin güçlendirilmesi de sürecin sağlıklı yönetimi açısından önemli görülüyor.

Rehberde ayrıca “Benim çocuğum yapmaz” anlayışının sorunun büyümesine neden olabileceği belirtilerek, belirtiler görüldüğünde bilinçli ve sorumluluk sahibi bir yaklaşım sergilenmesinin kritik olduğu ifade ediliyor.

Sonuç bölümünde ise erken farkındalık ve güven temelli ebeveyn-çocuk iletişiminin, dijital ortamda ortaya çıkabilecek zorbalık davranışlarının önüne geçmede belirleyici olduğu vurgulanıyor. Empatiyi ve sorumluluk duygusunu merkeze alan ebeveyn tutumunun, hem çocukların sağlıklı gelişimine hem de daha güvenli bir dijital ortamın oluşmasına katkı sağlayacağı belirtiliyor.